FELIETON: z teczki szkodowej specjalisty – Likwidacja szkody to ciągła walka…, ale najważniejszy jest wynik

Ubezpieczyciele w trakcie procesu likwidacji szkody często proponują zakończenia postępowania poprzez zawarcie ugody. Postaram się w kilku słowach wyjaśnić, czym tak naprawdę jest ugoda i jakie powoduje skutki dla Poszkodowanego.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do treści art.  917 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny Dz.U.2019.1145 (dalej zwaną k.c.) który wyraźnie wskazuje, że przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność, co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać.

Mając na uwadze powyższe należy uznać, że ugoda w głównej mierze polega na czynieniu przez strony wzajemnych ustępstw, co ma skutkować polubownym rozwiązaniem sporu i w konsekwencji zakończeniem postępowania likwidacyjnego. Innymi słowy w ramach ugody obie strony poszukują kompromisowego rozwiązania sporu, który będzie satysfakcjonujący dla wszystkich. Warunkiem uznania czynności prawnej za ugodę, stosownie do art. 917 k.c. są wzajemne ustępstwa obu stron. Oczywiście rodzaj i zakres ustępstw mogą być różne, nie muszą być jednakowo ważne ani wzajemnie ekwiwalentne. Podczas ustalania warunków ugody należy uwzględniać zarówno treść stosunku prawnego, jak również okoliczności konkretnej sprawy. Podczas ustalania warunków ugody warto negocjować z likwidatorem szkody.

Z formalnego punktu widzenia ugoda pozasądowa to umowa, która wywołuje stosunki zobowiązując określone szczegółowo w treści, a więc wiąże ona obie strony. Niewykonanie ugody lub jej nienależyte wykonanie nie wpływa na jej ważność. Skutecznie zawarta umowa jest nadal ważna i strona, która nie otrzymała świadczenia wynikającego z treści ugody może dochodzić swojego roszczenia. Przymuszenie dłużnika do spełnienia warunków ugody następuje poprzez wszczęcie postępowania sądowego. W tym miejscu warto wskazać, że W odróżnieniu od ugody sądowej ugoda pozasądowa nie jest tytułem egzekucyjnym. Wywiera jedynie skutki wynikające z faktu “rzeczy ugodzonej” (res transacta), o czym stanowi teza zawarta w treści Wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2018 r. II CSK 375/17, LEX nr 2490618

Co do zasady forma ugody jest dowolna, bowiem przepisy o ugodzie nie zawierają wymagań, co do jej formy. W praktyce ugoda zawierana jest w formie pisemnej.

Przedmiotem ugody powinny być objęte wszystkie roszczenia wynikające z konkretnego stosunku prawnego. W takiej sytuacji zawarcie ugody definitywnie kończy spór pomiędzy stronami. Oczywiście istnieje możliwość uregulowania w treści ugody tylko wyraźnie wskazanych roszczeń, jednakże w praktyce zalecane jest uzgodnienie porozumienia co do wszystkich elementów konkretnego stosunku prawnego.

Skutkiem zawarcia ugody jest uregulowanie roszczeń związanych z konkretną sprawą zgodnie z wolą stron.  Ugoda nie powołuje nowego stosunku prawnego, a jedynie zmienia stosunek, który zaistniał pomiędzy stronami. Wygaśnięcie wzajemnych zobowiązań następuje dopiero w momencie wykonania ugody, chyba, że treść ugody zawiera postanowienia odmienne.

            Po zawarciu ugody obie strony związane są postanowieniami zawartymi w umowie. Jednakże warto wiedzieć, że istnieje możliwość uchylenia się od skutków prawnych ugody, która została zawarta w niewłaściwy sposób. Mianowicie każda strona ugody może podnieść bezwzględną nieważność lub powołać się na wzruszalność zawartej ugody z powodu wystąpienia wad czynności prawnych. 

Dla przykładu można wskazać, że bezwzględnie nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą lub mająca na celu obejście ustawy. Nieważna jest również czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, o czym stanowi treści art. 58 k.c.

            Ponadto ugoda jest nieważna, jeśli została zawarta przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Nieważność ugody zachodzi również w sytuacji, gdy umowa została zawarta dla pozoru.

Należy również wspomnieć o możliwości uchylenia się od skutków prawnych ugody, jeśli ta została zawarta pod wpływem błędu lub groźby. W takich okoliczności konieczne jest złożenia drugiej stronie umowy oświadczenia na piśmie.

Trzeba pamiętać, że uprawnienie do uchylenia się wygasa w razie błędu – z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby – z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał.

            Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, ze ugoda jest dobrym sposobem pozasądowego rozwiązania sporu w sytuacji, gdy obie strony uczynią wzajemne ustępstwa i wspólnie znajdą kompromisowe rozwiązania sporu. Przed zawarciem ugody należy bezwzględnie zastanowić się czy zakończenie postępowania likwidacyjnego na warunkach określonych w ugodzie będzie korzystne i opłacalne. Nie należy zawierać ugody w sytuacji, gdy warunki umowy nie spełniają oczekiwań, a w konsekwencji będą skutkować pokrzywdzeniem Poszkodowanego. W przypadku braku porozumienia, co do warunków ugody Poszkodowany w celu dochodzenia swoich roszczeń zawsze może zainicjować postępowanie sądowe.

 

Z poważaniem,

Justyna Radek

aplikant radcowski

specjalista Polskiej Izby Motoryzacji